Trong hành trình nuôi con, đặc biệt là ở giai đoạn tập nói, nhiều phụ huynh tại Thành phố Hồ Chí Minh thường xuyên sử dụng hai thuật ngữ “chậm nói” và “rối loạn ngôn ngữ” thay thế cho nhau. Tuy nhiên, về mặt chuyên môn, đây là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau.
Việc nhầm lẫn giữa chậm nói và rối loạn ngôn ngữ không chỉ khiến gia đình lo lắng thái quá mà còn nguy hiểm hơn khi dẫn đến việc can thiệp không đúng hướng, làm lỡ mất cơ hội phát triển của trẻ. Làm sao để biết con thuộc vào nhóm nào? Hãy cùng Bông Lúa Vàng đi sâu vào phân tích hai trạng thái này.
1. Chậm nói: Khi con chỉ đang cần “thời gian”
Chậm nói thực chất là sự chậm trễ về mặt thời gian trong việc đạt các mốc phát triển ngôn ngữ so với chuẩn độ tuổi của trẻ. Tuy nhiên, mô hình phát triển và cách học ngôn ngữ của trẻ vẫn hoàn toàn bình thường.
Dưới đây là những đặc điểm nhận diện thường thấy:
- Hiểu tốt: Đây là dấu hiệu quan trọng nhất. Trẻ có thể không nói hoặc nói rất ít, nhưng bé hoàn toàn hiểu được những gì ba mẹ nói. Bé có thể làm đúng khi được ra lệnh (ví dụ: “con lấy dép lên”, “đưa cái cốc cho mẹ”).
- Giao tiếp bằng cử chỉ và phi ngôn ngữ: Trẻ biết dùng chỉ tay, kéo tay ba mẹ đến nơi muốn, hoặc dùng ánh mắt, biểu cảm khuôn mặt để diễn đạt nhu cầu. Kỹ năng xã hội và tương tác mắt của bé thường phát triển tốt.
- Có khả năng bắt kịp: Đa số trẻ chậm nói đơn thuần, nếu được kích thích môi trường và tương tác tốt, sẽ có tốc độ bứt phá nhanh chóng và bắt kịp đà phát triển của bạn bè đồng trang lứa sau một thời gian ngắn.
→ Lời khuyên: Với nhóm này, phụ huynh thường cần được hướng dẫn kỹ năng tương tác tại nhà và tạo môi trường ngôn ngữ phong phú.
2. Rối loạn ngôn ngữ: Khi con gặp khó khăn trong “xử lý” thông tin
Khác với chậm nói (là vấn đề về tốc độ), rối loạn ngôn ngữ là vấn đề về chất lượng và khả năng xử lý ngôn ngữ của não bộ. Đây là một tình trạng phức tạp hơn và cần sự can thiệp chuyên sâu từ chuyên gia trị liệu ngôn ngữ.
Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm:
- Khó hiểu lời nói (Khuyết tật thụ động): Trẻ thường gặp khó khăn trong việc xử lý các câu mệnh lệnh phức tạp. Ba mẹ nói rất nhiều, trẻ nghe nhưng dường như không hiểu ý hoặc hiểu sai. Trẻ không thể chỉ đúng vào vật khi được yêu cầu.
- Diễn đạt kém (Khuyết tật biểu đạt): Khi nói, trẻ thường dùng từ sai ngữ cảnh, đặt câu sai ngữ pháp, thiếu từ quan trọng (chủ ngữ, vị ngữ), hoặc nói câu ngắt quãng, khó hiểu. Từ vựng của trẻ rất nghèo nàn và khó phát triển theo quy tắc.
- Ảnh hưởng học tập lâu dài: Rối loạn ngôn ngữ không chỉ ảnh hưởng đến việc nói chuyện. Khi lớn lên và đi học, trẻ có thể gặp khó khăn trong việc học đọc, học viết (rối loạn đọc – viết), giải quyết vấn đề và tư duy logic.
→ Lời khuyên: Trẻ rối loạn ngôn ngữ rất khó tự khắc phục. Nếu không can thiệp, khoảng cách giữa bé và bạn bè đồng trang lứa sẽ ngày càng lớn về mặt học thuật và giao tiếp xã hội.
3. Tại sao cần phải phân biệt rõ ràng?
Việc xác định chính xác trẻ đang bị “Chậm nói” hay “Rối loạn ngôn ngữ” quyết định đến lộ trình can thiệp.
- Nếu trẻ chỉ chậm nói, phụ huynh có thể an tâm hơn và tập trung vào việc “kích thích” bằng cách nói chuyện nhiều hơn, đọc truyện, và cho trẻ chơi cùng bạn bè.
- Nếu trẻ bị rối loạn ngôn ngữ, việc kích thích thông thường là không đủ. Trẻ cần một giáo trình trị liệu ngôn ngữ bài bản, tập trung vào cấu trúc câu, từ vựng và khả năng hiểu suy luận, đi kèm với sự theo sát của chuyên gia.
4. Đánh giá ngôn ngữ chuyên sâu – Bước đi không thể bỏ qua
Với kinh nghiệm tư vấn và hỗ trợ hòa nhập tại Thành phố Hồ Chí Minh, Bông Lúa Vàng luôn khuyên phụ huynh: Đừng tự chẩn đoán dựa trên các thông tin trên mạng.
Mỗi trẻ là một cá thể duy nhất. Có những trẻ vừa chậm nói, vừa có dấu hiệu rối loạn ngôn ngữ, hoặc kèm theo các vấn đề khác như vận động thô, tinh. Chỉ có bài đánh giá ngôn ngữ chuyên sâu mới giúp xác định chính xác:
- Nguyên nhân sâu xa là gì?
- Trình độ ngôn ngữ hiện tại của trẻ đang ở mức độ nào?
- Điểm mạnh và điểm yếu cần tập trung khắc phục là gì?
5. Bông Lúa Vàng đồng hành cùng gia đình
Hiểu được nỗi trăn trở của ba mẹ, Bông Lúa Vàng cung cấp dịch vụ đánh giá và can thiệp ngôn ngữ toàn diện. Chúng tôi không chỉ giúp trẻ “biết nói”, mà còn giúp trẻ “biết dùng ngôn ngữ để giao tiếp và học tập”.
Dù con đang ở mức độ nào, việc tìm kiếm sự trợ giúp đúng lúc luôn là quyết định sáng suốt nhất. Hãy liên hệ với Bông Lúa Vàng để được tư vấn chi tiết và xây dựng lộ trình phù hợp nhất cho con yêu.
Bài viết có hữu ích cho bạn? Hãy chia sẻ để các bậc phụ huynh khác cùng phân biệt đúng đắn tình trạng của trẻ.
